Да 130-годдзя з дня нараджэння Кандрата Крапівы

«Я ў мастацкім агародзе толькі марная трава. А якая? Смех, дый годзе: я – пякучка-крапіва»

Сёння спаўняецца 130 гадоў з дня нараджэння беларускага драматурга, празаіка, сатырыка, паэта, перакладчыка, акадэміка АН БССР, Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, лаўрэата шматлікіх прэмій, народнага пісьменніка Беларусі Кандрата Крапівы (1896–1991).

Нарадзіўся Кандрат Кандратавіч 5 сакавіка 1896 года ў вёсцы Нізок Уздзенскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і.

… Кандрат Кандратавіч Атраховіч (сапраўднае прозвішча пісьменніка) быў надзелены многімі талентамі. Сын селяніна, ён экстэрнам здаў экзамен на народнага настаўніка. Будучы прызваным у царскую армію, скончыў яшчэ і школу прапаршчыкаў. Земляроб, настаўнік, афіцэр… Першы народны пісьменнік Беларусі, якога называюць беларускім Эзопам ці Крыловым. Гэта выдатны творца сатыры, які напісаў вялікую колькасць баек, фельетонаў, вершаў і п’ес. Творы Крапівы вызначаюцца яркімі вострымі канфліктамі і маляўнічымі характарамі герояў.

Таксама Кандрат Крапіва – адзін з найвыдатнейшых беларускіх пісьменнікаў ХХ стагоддзя, які значна ўзбагаціў нацыянальную літаратуру разнастайнымі па жанры і тэматыцы творамі.

Пачатковую адукацыю атрымаў у царкоўна-прыходскай школе, затым вучыўся ва Уздзенскім народным вучылішчы і працягнуў навучанне ў Койданаве. У 1913 годзе атрымаў званне народнага настаўніка. Педагагічная дзейнасць і жыццёвы вопыт значна паўплывалі на яго далейшую творчасць.

У 1920-я гады Кандрат Крапіва быў актыўным удзельнікам літаратурнага жыцця: спачатку ўваходзіў у аб’яднанне «Маладняк», а пазней стаў намеснікам старшыні ў «Узвышшы», якое адыграла значную ролю ў развіцці беларускай літаратуры. У гэты перыяд з’явіліся яго першыя зборнікі, што засведчылі самабытнасць аўтара і яго сатырычны талент.

Асаблівую вядомасць Кандрату Крапіве прынесла драматургія. Яго п’есы вызначаюцца вострай сатырай, глыбокім раскрыццём маральных праблем і яркімі характарамі. Камедыя «Хто смяецца апошнім», створаная ў 1939 годзе, атрымала шырокую папулярнасць, была пастаўлена ў многіх тэатрах і экранізавана кінастудыяй «Беларусьфільм». У 1951 годзе за п’есу «Пяюць жаваранкі» пісьменнік быў удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР, а ў 1956 годзе яму прысвоілі ганаровае званне народнага пісьменніка БССР.

Творчая спадчына Кандрата Крапівы і сёння застаецца актуальнай. Яго творы не толькі адлюстроўваюць сваю эпоху, але і закранаюць вечныя праблемы чалавечых адносін, маральнага выбару і грамадскай адказнасці. Менавіта таму імя пісьменніка займае пачэснае месца ў гісторыі беларускай літаратуры, а яго творы працягваюць жыць у ХХІ стагоддзі.

Творчасць Кандрата Крапівы працягвае жыць не толькі на старонках кніг, але і ў сучаснай культурнай прасторы. Памяць пра выбітнага пісьменніка падтрымліваецца праз выставы, адукацыйныя праекты і інтэрактыўныя мерапрыемствы, якія дапамагаюць новым пакаленням адкрываць для сябе яго творчасць і шматгранную асобу.

Напрыклад, Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры запрашае юных наведвальнікаў на захапляльную мовазнаўчую гульню па кнізе Кандрата Крапівы «Загадкі дзеда Кандрата», якая пройдзе з 5 па 31 сакавіка 2026 года.

Таксама з 20 лютага 2026 года ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі працуе сумесная з Нацыянальным архiвам Рэспублікі Беларусь кніжна-дакументальная выстава «Кандрат Крапіва. Шлях да неўміручасці».

Творчасць Кандрата Крапівы застаецца неад’емнай часткай беларускай культурнай спадчыны, а яго слова і сёння гучыць актуальна і пераканаўча.

Падрыхтавана па матэрыялах Інтэрнэта.